Trafo Yıllık Bakım — Kısaca
Trafo yıllık bakımı; dış görsel kontrol, termografik tarama, izolasyon testi, topraklama direnci ölçümü, koruma röle testi, yağ analizi (DGA, BDV, asitlik), bağlantı tork kontrolü ve fonksiyon testlerini kapsayan 25 adımlık standart bir süreçtir. TS HD 60364, IEEE C57.91, IEC 60076 standartlarına uygun olarak yetkili ekipler tarafından yapılması zorunludur. Düzgün yapılmış yıllık bakım, trafonun arıza olasılığını %80 azaltır, ömrünü 5-10 yıl uzatır ve sigorta poliçesinin geçerliliğini sağlar.
Bakım Sıklığı
| Trafo Tipi | Bakım Sıklığı |
|---|---|
| Yağlı tip < 1 MVA | Yılda 1 (full) + 6 ayda 1 (görsel) |
| Yağlı tip 1-10 MVA | Yılda 2 (yağ ve termal) + tam revizyon 5 yılda 1 |
| Yağlı tip > 10 MVA | 3 ayda 1 (kritik), tam revizyon 3 yılda 1 |
| Kuru tip < 2.5 MVA | Yılda 1 (full) |
| Kuru tip > 2.5 MVA | 6 ayda 1 (termal) + yıllık (full) |
25 Adım Bakım Kontrol Listesi
A. Devreye Alma Öncesi Hazırlık (Adım 1-3)
Adım 1: Güvenlik Önlemleri
- Trafo enerjisini kapat ve kilitle (LOTO uygulaması)
- Anahtar etiketleme: "BAKIM HALİNDE - ELLEMEYİN"
- Test ekipmanları ile gerilim kontrolü (3 fazda da 0 V)
- Topraklama bağlantısı (geçici toprak çubuğu)
- Kişisel koruyucu donanım (KKD): yalıtkan eldiven Class 2, yüz siperi, antistatik bot
Adım 2: Doküman Kontrolü
- Trafo plaka bilgisi (üretici, seri no, kVA, kV, soğutma tipi, vektör grubu)
- Önceki bakım raporu
- DGA önceki sonuçları
- Koruma röle ayar listesi
Adım 3: Ekipman Hazırlığı
- Termal kamera (FLIR veya Fluke)
- İzolasyon test cihazı (Megger 5 kV)
- Tan-delta test cihazı (kapsamlı bakımda)
- Dönüş oranı test cihazı (TTR)
- Yağ örnek alma kiti (yağlı tip)
- Lüks ölçer
- Topraklama direnci ölçer (Earth tester)
B. Görsel Kontrol (Adım 4-7)
Adım 4: Dış Görsel İnceleme
- Tank duvarlarında pas, çatlak, sızıntı izi
- Vana ve flanşların sızıntı kontrolü
- Buchholz rölesi gözlem (yağlı tipte)
- Konservatör seviyesi (yağ yüksekliği)
- Silica gel rengi (kuru → mavi, doymuş → pembe ise değiştir)
Adım 5: Buşing Kontrolü
- Porselen yüzeyde çatlak, kırık
- Tortu birikimi (özellikle kıyı tesislerde)
- Sızdırma izi
- Bağlantı klemensindeki yanma izi
Adım 6: Boyalı Yüzey Kontrolü
- Korozyon başlangıç noktaları
- Boya kabarması veya soyulması
- Plaka okunabilirliği
Adım 7: Soğutma Sistemi Kontrolü
- Yağlı tip: fan motorları (varsa) çalışıyor mu, yağ dolaşımı normal mi
- Kuru tip: havalandırma kanalları açık mı, fan motoru sağlıklı mı
- Klima/havalandırma çalışma kontrolü
C. Elektrik Testleri (Adım 8-15)
Adım 8: Topraklama Direnci
- Trafo gövde topraklama direnci: ≤ 1 Ω
- Nötr topraklama direnci: ≤ 1 Ω
- Topraklama elektrot direnci (saha): ≤ 4 Ω
Adım 9: İzolasyon Direnci (Megger)
- HV-LV: ≥ 1000 MΩ (5 kV ile)
- HV-Toprak: ≥ 1000 MΩ
- LV-Toprak: ≥ 100 MΩ
- Polarizasyon endeksi (PI = R10dk/R1dk): ≥ 2.0 (yeterli izolasyon)
Adım 10: Dönüş Oranı Testi (TTR)
- Nominal dönüş oranından sapma: ≤ ±0.5%
- 3 fazın da test edilmesi
- Tüm kademeler kontrol edilir (yüklü kademe varsa)
Adım 11: DC Direnç Testi
- 3 fazın DC direnç değerleri karşılaştırılır
- Fazlar arası sapma: ≤ %2
Adım 12: Tan-Delta Testi (Kapsamlı Bakımda)
- Tan-delta < %1 → mükemmel izolasyon
- Tan-delta %1-1.5 → kabul edilebilir
- Tan-delta > %2 → değişim gerekli
Adım 13: Koruma Röle Testleri
- Aşırı akım rölesi (50/51) test akımları
- Buchholz rölesi (yağlı): gaz birikim sınırı
- Sıcaklık rölesi: alarm 80°C, devre dışı 90°C (yağlı)
- Diferansiyel röle (87T) varsa simülasyon testi
- REF (Restricted Earth Fault) test
Adım 14: Yük Bölüştürücü (LTC) Kontrolü
- Hareket sayısı (log kaydı)
- Yağ kalitesi (LTC için ayrı yağ)
- Anahtarlama gürültüsü ve performansı
Adım 15: Bağlantı Tork Kontrolü
| Bağlantı | Tork (Nm) |
|---|---|
| M8 buşing | 25-30 |
| M10 buşing | 50-60 |
| M12 bara | 80-100 |
| M16 bara | 200-250 |
D. Yağ Analizleri (Yalnız Yağlı Tip) (Adım 16-20)
Adım 16: Yağ Numunesi Alımı
- Trafo soğukken (≤ 40°C tank sıcaklığı)
- Tabandan numune (alt vana) → asitlik testi
- Üst noktadan numune → DGA testi
- Steril cam şişe, kontamine olmadan
Adım 17: BDV Testi (Dielektrik Dayanım)
| Trafo Gerilimi | Minimum BDV |
|---|---|
| < 1 kV | 30 kV |
| 1-72.5 kV | 50 kV |
| > 72.5 kV | 60 kV |
BDV ≤ 40 kV → yağ kurutma veya değişim gerekli
Adım 18: DGA (Çözünmüş Gaz Analizi) Aşağıdaki gazların ppm cinsinden takibi:
- Hidrojen (H₂): kısmi deşarj
- Metan (CH₄): düşük sıcaklık ısınma
- Etan (C₂H₆): düşük sıcaklık ısınma
- Etilen (C₂H₄): yüksek sıcaklık ısınma
- Asetilen (C₂H₂): ark deşarj (KRİTİK)
- CO ve CO₂: selüloz bozulması (kağıt izolasyon)
Adım 19: Asitlik Testi
- Yağın asit numarası: mg KOH/g
- Yeni yağ < 0.03
- Bakım sınırı: < 0.20
-
0.30 → yağ değişimi şart
Adım 20: Nem (Moisture) Testi
- Karl Fischer titrasyonu
- < 20 ppm: iyi
- 20-30 ppm: kabul edilebilir
-
30 ppm: kurutma gerekli
E. Termografik Kontrol (Adım 21-22)
Adım 21: Termal Kamera Tarama
- Bağlantı noktaları: ortam +20°C farkın üzerinde anormal
- Buşing terminalleri: tüm fazlarda eşit sıcaklık olmalı
- Soğutma fan motorları: ortam +30°C kabul edilebilir
- Trafo yüzey sıcaklığı: 60-75°C normal aralık
Adım 22: Yük Eğrisi Analizi
- 24 saat yük takibi
- Pik yük zamanı tespiti
- Aşırı yüklenme durumu varsa kapasite artırımı önerilir
F. Kapanış ve Belgeleme (Adım 23-25)
Adım 23: Test Sonuçlarının Karşılaştırılması
- Önceki yılın testleri ile mukayese
- Trend analizi (asitlik artışı, izolasyon düşüşü vs.)
- Anormal değerler için kök neden analizi
Adım 24: Düzeltme İşlemleri
- Tespit edilen anormalliklere düzeltici müdahale
- Yağ değişimi/filtrasyonu (gerekirse)
- Sızdırmazlık contası değişimi
- Korozyon onarımı
Adım 25: Bakım Raporu
- Tüm test sonuçları (PDF format)
- Termal kamera görselleri
- DGA grafiği (zaman serisi)
- Yapılan müdahaleler
- Bir sonraki bakım önerileri
- İmza: bakım sorumlu mühendisi (EMO sicilli)
Tipik Bakım Maliyeti (TR 2026)
| Trafo | Yağlı Bakım | Kuru Bakım | DGA Analizi |
|---|---|---|---|
| 250 kVA | 9.500 TL | 7.500 TL | 1.800 TL |
| 1000 kVA | 18.000 TL | 14.000 TL | 1.800 TL |
| 2500 kVA | 35.000 TL | 28.000 TL | 1.800 TL |
DOA Enerji Trafo Bakım Hizmeti
DOA Enerji, EMO sicilli OG yetki belgeli mühendis kadrosu ile yağlı ve kuru tip trafolarınızın yıllık ve periyodik bakımını yapar. TS HD 60364 standardında tam test paketi (DGA dahil), 7/24 acil arıza desteği ve yıllık periyodik bakım sözleşmesi sunulur.
Sık Sorulan Sorular
Bakım sırasında trafo enerjisi kesilir mi?
Çoğu test (özellikle elektriksel testler) için kesinti şart. Görsel ve termografik kontroller enerji altında yapılabilir. Tam revizyon için 6-12 saatlik kesinti planlanmalıdır.
DGA analizi neden bu kadar önemli?
DGA çözünmüş gaz yorumu trafonun "kan tahlili"dir. Asetilen tespit edilirse iç ark var demektir ve trafo derhal devreden alınmalıdır. DGA, %80 kritik arızayı erken yakalar.
Silica gel ne sıklıkla değişmeli?
Mavi rengi kaybedip pembe olduğunda ya da yılda 1 kez (hangisi önceyse). Eski silica gel 120°C fırında 4 saat kurutularak tekrar kullanılabilir.
Kuru tip trafoda yağ analizi gerekli mi?
Hayır. Kuru tip için sadece termografik kontrol, izolasyon testi, fan ve sıcaklık röle testi yeterlidir. Yağ analizi sadece yağlı tipte yapılır.
Bakım sonrası rapor süresi ne kadar?
Saha çalışması bittikten sonra DGA laboratuvar sonucu 3-5 iş günü sürer. Tam rapor 1 hafta içinde teslim edilir.