Termografik Kontrol — Kısaca
Termografik kontrol (kızılötesi muayene); elektrik tesisat ve mekanik ekipmanlardaki anormal ısınmaları termal kamera (IR camera) ile temassız olarak tespit eden önleyici bakım yöntemidir. Yanmaya başlayan bir bağlantı, gevşek vida, dengesiz yük veya kontaktör arızası gibi sorunlar insan gözüyle görülmeden önce sıcaklık artışıyla kendini gösterir. Termografik kontrol; NETA MTS-2019, ASTM E1934, ISO 18434-1 standartlarına uygun olarak yapılır ve elektrik tesisatlarında %70-80 arıza önleme sağlar. Yangın sigortası birçok şirket için yıllık termografik rapor şart koşar.
Termografi Neden Hayat Kurtarır?
Bir elektrik bağlantısı normalde çevresinden ≤ 5°C farkla çalışır. Vidanın gevşemesi veya bağlantının paslanması durumunda akım dirençle karşılaşır ve I²R kaybı (joule ısısı) üretir. Bu kayıp ısı 30-50°C'ye çıktığında izolasyonu eritmeye ve yangın çıkarmaya başlar.
Termografi sayesinde:
- Yangın öncesi (sıcaklık 50-80°C aralığında) tespit
- Kapalı pano içine girmeden kontrol
- Yük altında çalışma (kesinti gerektirmez)
- Renkli görsel rapor ile yöneticiye sunum
Kullanılan Termal Kameralar
| Marka | Model Önerisi | Çözünürlük | Sıcaklık aralığı | Fiyat (TR 2026) |
|---|---|---|---|---|
| FLIR | E96 / T-series | 640×480 | −20 to +1500°C | 85.000-180.000 TL |
| Fluke | TiX580 | 640×480 | −20 to +1200°C | 90.000-160.000 TL |
| Testo | 875 / 890 | 320×240 / 640×480 | −20 to +1200°C | 60.000-120.000 TL |
| Hikmicro | M30 | 384×288 | −20 to +650°C | 25.000-40.000 TL |
| Bosch | GTC 600 C | 256×192 | −10 to +600°C | 18.000-30.000 TL |
Profesyonel kullanım için minimum 320×240 çözünürlük, 9 Hz refresh oranı, ±2°C hassasiyet aranır.
7 Adımda Termografik Kontrol Süreci
Adım 1: Ön Hazırlık ve Bilgilendirme
- Tesis yönetiminden onay (panolar açılacaksa)
- Tek hat şeması ve pano etiketleri kontrol
- Yük durumu doğrulama (minimum %40 yüklü olmalı — anormallikler bu seviyenin altında görülmez)
- Çevre koşulları: oda sıcaklığı, hava sirkülasyonu, güneş ışığı yansıması
Adım 2: Termal Kameranın Ayarlanması
- Emissivity (yayma oranı): Bakır bara için 0.30, paslanmaz çelik için 0.20, plastik için 0.95
- Yansıyan sıcaklık: Çevre sıcaklığı + 2°C
- Sıcaklık aralığı (range): Otomatik veya −20 to +250°C
- Görüntü modu: Standart palet (Rainbow veya Iron)
Adım 3: Pano İçi Açma ve Güvenlik
- Pano kapağı açılmadan ön görsel kontrol (kapakların IR-geçirgen camlı modelleri tercih edilmeli)
- Pano kapağı açılacaksa KKD: yalıtkan eldiven (Class 2), yüz siperi, ark flash giysisi
- LOTO uygulaması GEREKLİ DEĞİL (kontrol yük altında yapılır)
Adım 4: Sistematik Tarama
Sıra ile incelenecek noktalar:
-
Ana giriş kesici (ACB/MCCB)
- Giriş ve çıkış buşing terminalleri
- Tüm 3 fazın eşit sıcaklığı (max ΔT = 3°C)
-
Bara sistemi
- Faz baraları üzerindeki bağlantı noktaları
- Bara-cıvata kontakları
- Bara-buşing eklenti noktaları
-
Çıkış kesicileri (tek tek)
- Her bir MCCB / MCB
- Çıkış kablolarının terminal bağlantıları
-
Kontaktörler
- Ana kontak noktaları (3 faz)
- Yardımcı kontaklar
- Bobin sıcaklığı (max 100°C kabul edilir)
-
Termik manyetik röleler
- Bağlantı tarafları
-
Sigorta tutucuları
- Sigorta üzerindeki bağlantı noktaları
- Yatak ve klips kontakları
-
Kompanzasyon kondansatörleri
- Kondansatör gövde sıcaklığı (max 70°C)
- Bağlantı terminalleri
- Anahtarlama kontaktörleri
-
Kablo bağlantıları
- Pabuç ve klemens bağlantı yerleri
- Hat girişleri (cable gland)
Adım 5: ΔT Analizi ve Sınıflandırma
NETA MTS-2019 standardı:
| ΔT (Aynı yük altındaki referansa göre) | Sınıf | Aksiyon |
|---|---|---|
| 1-10°C | Yeşil | İzleme, sonraki kontrolde tekrar |
| 11-20°C | Sarı | Planlı bakım — 1 ay içinde |
| 21-40°C | Turuncu | Acil bakım — 1 hafta içinde |
| > 40°C | Kırmızı | DERHAL onarım — sistemi devre dışı bırak |
ΔT hesaplama yöntemi: Aynı pano içindeki 3 fazın aynı noktasındaki sıcaklığı karşılaştır. Örneğin: R fazı 65°C, S fazı 35°C, T fazı 38°C → R fazında ΔT = 27°C → TURUNCU
Adım 6: Belgeleme
Her termal görsel için:
- Görsel ID ve konum (örn. P1-MCCB-Çıkış-R-fazı)
- Tarih ve saat
- Çevre sıcaklığı
- Yük durumu (% yükleme)
- Termal görsel (jpeg/IR formatında)
- Aynı pozisyonda görsel kamera fotoğrafı
- Maksimum sıcaklık noktası
- Hesaplanan ΔT
- Sınıflandırma (yeşil/sarı/turuncu/kırmızı)
Adım 7: Rapor Hazırlama ve Tavsiyeler
Termografik Rapor Yapısı:
- Tesis bilgisi ve yük durumu
- Kullanılan ekipman ve kalibrasyon tarihi
- Bulgu özeti (yeşil/sarı/turuncu/kırmızı dağılımı)
- Her bulgu için fotoğraflı detay sayfası
- Önerilen aksiyon planı
- Bir sonraki kontrol tarihi (önerilen)
- Sertifikalı termograf imzası
Kabul Kriterleri ve Tipik Anormallikler
| Bulgu | Yorumlama |
|---|---|
| Bir fazda gevşek bağlantı | Tek faz daha sıcak (ΔT 15-40°C) |
| Tüm fazlarda eşit yüksek sıcaklık | Yük aşımı (%80 üzeri sürekli) |
| Sigorta tutucu sıcaklığı yüksek | Sigorta yatak gevşek veya termal yorgun |
| Kontaktör ana kontağı sıcak | Kontaklar paslı/yanmış — kontaktör değişimi |
| Bara sıcaklığı yüksek | Akım yoğun bara — bara büyütülmesi gerek |
| Kondansatör gövdesi 80°C+ | Patlamadan önce değişim şart |
Sertifikasyon Seviyeleri (ISO 18436-7)
- Level 1 (Temel): Kameranın kullanımı, basit görsellerin yorumlanması
- Level 2 (İleri): ΔT analizi, anormallik sınıflandırma, rapor yazma
- Level 3 (Uzman): Endüstri standart geliştirme, program yönetimi
Profesyonel termografik rapor için Level 2+ sertifikalı uzman gereklidir.
Termografik Kontrol Sıklığı
| Tesis | Önerilen Sıklık |
|---|---|
| Veri merkezi | 3 ayda 1 |
| Hastane / Kritik | 6 ayda 1 |
| Sanayi tesisi | Yılda 1 |
| Ticari işyeri | Yılda 1 |
| Konut / Apartman | Yılda 1 (genel pano) |
DOA Enerji Termografik Kontrol Hizmeti
DOA Enerji, FLIR T-series ve Fluke TiX580 kameraları ile ISO 18436-7 Level 2 sertifikalı termograflarımız sayesinde elektrik tesisatınızın yıllık termografik kontrolünü yapar. Renkli detaylı PDF rapor, sigorta firması formatlı çıktı ve yıllık periyodik bakım sözleşmesi sunulur.
Sık Sorulan Sorular
Termal kamera ile fotoğraf kameramız aynı şey mi?
Hayır. Normal kamera görünür ışığı (380-700 nm) kaydeder, termal kamera kızılötesi ışıyı (7-14 µm) kaydederek sıcaklık haritası çıkarır. Termal kamera karanlıkta bile görüntü verir.
Tesis kapalıyken termografi yapılabilir mi?
Hayır. Minimum %40 yük altında olmalı. Boşta veya düşük yükteyken bağlantı dirençleri ısı üretmez ve bulgular kaybolur.
Termografi raporu zorunlu mu?
Yasal olarak şart değil ancak yangın sigorta poliçesi olan birçok şirket yıllık termografik rapor şart koşar. Tesis güvenliği ve düzenli iş sürekliliği için kesinlikle önerilir.
Pano kapağı kapalı iken termografi yapılır mı?
Modern panoların IR geçirgen camlı bölmeleri (IR window) varsa evet. Aksi halde kapağı yetkili personel açar, termograf hızlıca tarama yapar, kapatılır. Hava akışı bozulmaması için kapak çok uzun süre açık tutulmaz.
Tek fazda yüksek sıcaklık görürsem ne yapmalıyım?
Tek fazda yüksek sıcaklık gevşek bağlantı, paslı kontak veya yanmış izolasyon demektir. Acil planlı bakım gerekir; bağlantı vidalarının tork ile kontrol edilmesi ve gerekirse pabuç değişimi yapılmalıdır. Bekletilirse yangına yol açabilir.