Elektrik Panosu Nedir?
Elektrik panosu; bir tesisin elektriğinin dağıtılması, kontrol edilmesi ve korunması için gerekli olan kesici, ayırıcı, sigorta, kontaktör, röle, kondansatör ve ölçüm cihazlarını standart bir metal muhafaza içinde bir araya getiren tesisattır. Şebekeden gelen elektriği çıkışlara güvenli şekilde dağıtır, kısa devre/aşırı yük/toprak kaçağı gibi arızalarda devreyi otomatik olarak ayırır ve sistem üzerinde merkezi kontrol imkânı sunar. Elektrik panoları TS EN 61439-1/2 standardına göre tasarlanmalı, kısa devre dayanımı (Icw), nominal akım (In) ve koruma sınıfı (IP) belirlenerek imal edilmelidir.
Elektrik Panosu Çeşitleri
Kullanım amacına göre elektrik panoları aşağıdaki kategorilere ayrılır:
1. Alçak Gerilim (AG) Dağıtım Panosu
Şebekeden gelen ana enerjiyi alt panolara veya direkt yüklere dağıtan ana panodur. Açma kapama şalteri, sigortalı yük ayırıcı, kompakt kesici, ayrı bölme bara sistemi içerir. Genellikle 100-6300 A arası akım kapasitesinde imal edilir.
2. Kompanzasyon Panosu
Reaktif güç tüketimini kompanze ederek cosφ (güç katsayısı) değerini 0,98-1,00 aralığında tutar. Kondansatörler, kontaktörler ve reaktif güç röle kontrolcüsü içerir. Reaktif güç cezasını ortadan kaldırır, %10-30 enerji tasarrufu sağlar.
3. MCC (Motor Kontrol Merkezi)
Çok sayıda motoru merkezi olarak çalıştıran, koruyan ve izleyen panodur. Soft starter, yıldız-üçgen başlatıcı, frekans invertörü (VFD) modüller içerir. Endüstriyel tesislerin kalbi sayılır.
4. Otomasyon (PLC) Panosu
Üretim hattını otomatik yöneten PLC, HMI dokunmatik panel, I/O modülleri, sürücüler ve emniyet röleleri içerir. Siemens S7-1500, Schneider M580, ABB AC500 gibi platformlarla kurulur.
5. Transfer Panosu (ATS)
Şebeke kesintisinde jeneratöre otomatik geçiş yapan panodur. Hastane, veri merkezi, kritik üretim hatları için zorunludur. Manuel veya motorize kontrolör seçenekleri mevcuttur.
6. Senkronizasyon Panosu
Birden fazla jeneratörü veya jeneratör + şebekeyi senkron çalıştıran sistemdir. Yüksek tepe yük (peak shaving) ve sürekli enerji uygulamaları için kullanılır.
7. UPS (Kesintisiz Güç) Panosu
Hassas yüklerin kesintisiz beslenmesini sağlayan, statik bypass ve akü bankı içeren panodur.
Elektrik Panosunun Ana Bileşenleri
- Pano Kabini: TSE 4915, IP54/65 koruma sınıflı sac muhafaza (Rittal, Kemiks, AE serisi).
- Bara Sistemi: Bakır veya alüminyum, akım kapasitesine göre boyutlandırılır.
- Devre Kesiciler: Kompakt (MCCB), açık tip (ACB), termik manyetik veya elektronik bobinli.
- Yük Ayırıcı / Sigortalı Yük Ayırıcı: Hat sigortası ile manuel ayırma.
- Kontaktör ve Termik Röle: Motor kontrol ve aşırı yük koruması.
- Kaçak Akım Rölesi (RCD): 30-300 mA hassasiyetli toprak kaçağı koruma.
- Ölçüm Cihazları: Multimetre, enerji analizörü (PM5560, UMG509), akım trafosu (CT).
- Sürge Koruma (SPD): Tip 1+2 yıldırım/aşırı gerilim koruyucu.
Pano Seçim Kriterleri
- Nominal Akım (In): Hangi akımda çalışacak? 100-6300 A arası.
- Kısa Devre Dayanımı (Icw): Tipik 25-100 kA / 1 sn arası.
- Koruma Sınıfı (IP): İç mekan IP31-IP55, dış mekan IP54-IP66.
- Form Sınıfı (Form 1-4): İç bölmeleme derecesi.
- Bara Sistemi: Akım kapasitesi ve faz dağılımı.
- Marka Tercihi: Schneider, ABB, Siemens, Legrand, Eaton.
- Test Belgeleri: TSE, CE, EN 61439-2 tip testi sertifikası.
TS EN 61439 Standardına Uygunluk
2014 yılından itibaren AB ve Türkiye'de TS EN 61439-1 (Genel Kurallar) ve EN 61439-2 (Güç Anahtarlama Panoları) standardı zorunludur. Bu standart kısa devre dayanımı, sıcaklık artışı, koruma sınıfı ve dielektrik testlerini içerir. Sertifikasız pano üretimi yasal olarak satılamaz.
DOA Enerji Pano İmalatı
DOA Enerji Aydınlatma, Başakşehir İOSB tesislerinde ABB ve Schneider Electric onaylı sistem ortağı olarak elektrik panosu imalatı yapmaktadır. AG dağıtım, kompanzasyon, MCC, ATS transfer ve otomasyon panoları; TS EN 61439-1/2 sertifikalı, tip testli ve 2 yıl garantili olarak teslim edilir. Tek hat şeması, kısa devre hesabı ve termal hesabı içeren proje dosyası ücretsiz sağlanır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Elektrik panosu ne kadar sürede imal edilir?
Standart AG dağıtım panosu 2-3 hafta, kompanzasyon panosu 2-3 hafta, MCC ve otomasyon panoları 4-6 hafta, özel proje panoları 6-10 hafta sürer. Acil projelerde hızlandırılmış üretim seçeneği mevcuttur.
Pano imalatında hangi markalar tercih edilmeli?
A sınıfı imalat için Schneider Electric, ABB, Siemens, Legrand, Eaton markaları tercih edilmelidir. Kabin için Rittal, Kemiks; bara için bakır E-Cu, kontrol için Schneider XB6/XB7 serisi standarttır.
TS EN 61439 sertifikalı pano şart mı?
Evet, 2014'ten beri yasal zorunluluktur. Yeni elektrik tesisat projesinde sertifikasız pano TEDAŞ/BEDAŞ tarafından kabul edilmez. Tip testi raporu, kısa devre dayanım testi ve sıcaklık artış testi belgelenmelidir.
Pano IP koruma sınıfı nasıl seçilir?
İç mekan ofis/teknik oda IP31-IP41, üretim alanı IP54, dış mekan IP55-IP66, su altı IP67-IP68 önerilir. Tozlu ortamlar için IP5X, korozyona dayanım için paslanmaz çelik kabin seçilmelidir.
Elektrik panosu fiyatı neye göre değişir?
Nominal akım, kısa devre dayanımı, kullanılan marka, kabin boyutu, devre sayısı, otomasyon dahil olup olmadığı, IP sınıfı ve özel ihtiyaçlar fiyatı etkiler. 250A standart dağıtım panosu ile 2500A ana dağıtım panosu arasında 10 kat fark olabilir.