ATS ve UPS — Kısa Tanım
ATS (Automatic Transfer Switch / Otomatik Transfer Şalteri) şebeke elektriği kesildiğinde yükü 5-30 saniye içerisinde otomatik olarak jeneratöre aktaran ve şebeke geri geldiğinde tekrar şebekeye geçiren bir anahtarlama panosudur. UPS (Uninterruptible Power Supply / Kesintisiz Güç Kaynağı) ise akü grubu ve invertör barındıran, şebeke kesintisinde 0 milisaniye içinde devreye girerek hassas elektronik yükleri besleyen ve birkaç dakikadan saatlerce akü gücüyle çalıştırabilen bir sistemdir.
İki teknoloji birbirinin yerine geçmez; aksine birbirini tamamlar. Kritik bir tesiste genellikle her ikisi birden bulunur: UPS milisaniye-saniye seviyesinde kesintisizlik sağlar, ATS dakika-saat seviyesindeki uzun kesintilerde jeneratör devreye sokar.
Detaylı Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | ATS | UPS |
|---|---|---|
| Transfer süresi | 3-30 saniye | 0-4 milisaniye (online) |
| Yedekleme süresi | Yakıt bittikçe (8-72 saat) | 5-60 dakika (standart) |
| Güç kaynağı | Jeneratör (dizel/doğalgaz) | Akü (VRLA / Lityum) |
| Birim güç | 16-6300 A | 1-5000 kVA |
| Yatırım/kVA | Düşük (jeneratör hariç) | Yüksek |
| Bakım | Aylık jeneratör test | Yıllık akü test |
| Ömür | 15-25 yıl | UPS 7-12 yıl, akü 3-7 yıl |
| Verim | %99+ (pasif cihaz) | %92-96 (online) |
| Soğutma | Pasif | Aktif (fanlı) |
| Yer kaplama | Küçük | Orta-Büyük |
| Çıkış gerilim regülasyonu | YOK | Tam regülasyon (±%1) |
| Harmonik filtreleme | YOK | Var (online tipte) |
1. ATS (Otomatik Transfer Şalteri)
Çalışma Mantığı
- Şebeke kesilir → kontrolör bunu algılar (~0.5 sn gecikme)
- Jeneratör start emri verilir
- Jeneratör ısınma süresi (~10-20 sn)
- Gerilim ve frekans stabilize olur (~5 sn)
- ATS şebekeyi yükten ayırır
- ATS yükü jeneratör tarafına alır
- Şebeke geri geldiğinde tersi süreç (geçiş süresi 30-60 sn)
Tipleri
- Açık geçişli ATS: Kısa kesinti ile transfer (yaygın)
- Kapalı geçişli ATS: Paralelleme ile kesintisiz (CTTS)
- Yumuşak yüklü ATS: Yük rampalı geçiş (motor için kritik)
Avantajlar
- Düşük maliyet (UPS'e göre 1/5 fiyat)
- Uzun yedekleme süresi (yakıt yenilenirken sınırsız)
- Yüksek güç (MW seviyesinde)
- Düşük verim kaybı (pasif cihaz)
- Geniş yük tipi desteği (motor, ısıtıcı, aydınlatma)
Dezavantajlar
- Geçiş kesintisi (en hızlı ATS bile 3 sn)
- Jeneratör gürültüsü ve emisyonu
- Yakıt depolama gerekliliği (~24 saatlik tank şart)
- Periyodik jeneratör testi zorunlu (haftada 1 idle, ayda 1 yük altı)
Uygulama Alanları
- Fabrika genel beslemesi
- Otel, AVM ortak alanları
- Asansör, klima, aydınlatma ana yedek
- Sığınak, soğuk hava deposu
- Belediye trafik ışıkları
2. UPS (Kesintisiz Güç Kaynağı)
UPS Tipleri
Offline (Standby) UPS:
- 4-10 ms geçiş süresi
- Normalde yük şebekeden beslenir; kesinti olunca aküye geçer
- Ev/ofis bilgisayarları için uygun
- Fiyat: Ucuz (1-3 kVA arası)
Line Interactive UPS:
- 2-6 ms geçiş süresi
- AVR (Otomatik Gerilim Regülatörü) ile dalgalanma düzeltme
- Küçük ofis, kasa, kayıt cihazları
- Fiyat: Orta (1-10 kVA arası)
Online (Double Conversion) UPS:
- 0 ms geçiş süresi (gerçek kesintisizlik)
- Yük her zaman invertörden beslenir
- Tam gerilim regülasyonu + harmonik filtreleme
- Veri merkezi, hastane ameliyathanesi, üretim tesisi PLC
- Fiyat: Premium (3-5000 kVA arası)
Avantajlar
- 0 ms kesintisizlik (online)
- Stabil çıkış (±1% gerilim, ±0.1% frekans)
- Harmonik temizleme (THD <%3)
- Akıllı yönetim (SNMP, dry contact, Modbus)
- Eko mod (%98 verim, hassas olmayan yükler için)
Dezavantajlar
- Yüksek maliyet (kVA başına 15-30 katı ATS)
- Sınırlı yedekleme süresi (akü kapasitesi belirler)
- Periyodik akü değişimi (5-7 yılda bir, maliyet artırır)
- Yer kaplama (özellikle uzun otonomili modeller)
- Soğutma gereksinimi (klima zorunlu)
Uygulama Alanları
- Veri merkezi (her zaman 2N redundancy)
- Hastane ameliyathane, yoğun bakım
- Üretim hattı PLC, robot kontrol
- Banka şubesi sunucu odası
- Yayın stüdyo ekipmanı
- Hassas laboratuvar cihazları (kromatografi, MR)
3. Birlikte Kullanım: UPS + Jeneratör + ATS
En profesyonel kurulum şeması:
Şebeke ─┬─ ATS ─┬─ UPS ─── Kritik Yükler (0 ms)
│ │
Jeneratör ─────┴────────── Genel Yükler (15-30 sn)
Bu konfigürasyonda:
- Şebeke kesilir → UPS aküden besler (0 ms)
- ATS jeneratöre geçer (~20 sn)
- UPS'in şarjı jeneratörden gelir → akü korunur
- Şebeke gelir → ATS geri döner → UPS şarj olur
4. Maliyet Karşılaştırması (Türkiye 2026)
100 kVA güç için karşılaştırma:
| Çözüm | Yatırım | 10 yıllık TCO | Yedekleme |
|---|---|---|---|
| Sadece jeneratör + ATS | 380.000 TL | 580.000 TL | 24 saat |
| Sadece UPS (60 dk otonom) | 740.000 TL | 1.180.000 TL | 1 saat |
| UPS (15 dk) + Jeneratör + ATS | 670.000 TL | 970.000 TL | 24+ saat |
Sonuç: Kritik tesislerde UPS+ATS karması en hem güvenlikli hem ekonomiktir.
5. Sertifikalar
- ATS: IEC 60947-6-1, UL 1008
- UPS: IEC 62040 serisi, EN 50091
- TSE: Türkiye'de hem ATS hem UPS için TSE belgesi tercih edilmeli
- EMC: Sertifika zorunlu (CE EMC EN 50091-2)
DOA Enerji ATS ve UPS Hizmeti
DOA Enerji, Schneider Galaxy, ABB PowerWave, Eaton 93PM, APC Symmetra UPS sistemleri ve ABB OTM, Socomec, Atlas, Aksa Power ATS panoları için yetkili çözüm ortağıdır. Senkronizasyon panosu, yumuşak transfer, paralel UPS projeleri tamamlanmıştır. Acil kritik güç projelerinde 7/24 saha desteği sunulur.
Sık Sorulan Sorular
Sadece UPS yeterli olur mu, jeneratöre gerek var mı?
UPS akü kapasitesi 1 saatten az ise mutlaka jeneratör + ATS olmalıdır. 24/7 kritik servisler için UPS yalnızca köprü olarak kullanılır; uzun süreli yedekleme jeneratörle sağlanır.
Sadece ATS + Jeneratör yeterli olur mu?
PC, sunucu, kasa, ATM, kayıt cihazı gibi hassas elektroniklerde geçiş süresi (5-30 sn) cihazları söndürür ve veri kaybına yol açar. Bu tip yüklerde UPS şart.
Online UPS ile Offline UPS arasındaki fark nedir?
Online UPS yükü daima invertörden besler ve geçiş süresi sıfırdır; Offline UPS normalde şebekeden besler ve kesintide aküye geçer (4-10 ms). Online tüm hassas yüklerde tercih edilir; Offline ev/ofis seviyesinde yeterlidir.
UPS aküleri ne kadar süre dayanır?
Standart VRLA (kurşun-asit) akü 3-5 yıl, premium 5-7 yıl ömürlüdür. Lityum-iyon UPS aküleri 10-15 yıl ömürle ekstra yatırımı uzun vadede telafi eder.
Hastane neresinde UPS zorunludur?
Ameliyathane, yoğun bakım, hemodiyaliz, görüntüleme (MR, BT), eczane buzdolapları ve laboratuvar otoanaliz cihazları için yönetmelik gereği UPS zorunludur. Bu yükler grup C olarak kabul edilir ve 0 ms kesintisizlik gerektirir.